19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ’ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ, ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਕਰਨਗੇ ਗੱਲਬਾਤ

ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਆਸਤ ’ਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ, 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਮੰਚ ’ਤੇ ਮਿਲਣਗੇ ਟਰੰਪ, ਪੂਤਿਨ ਅਤੇ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ

ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਸ਼ਹਿਰ ’ਚ ਹੋਵੇਗੀ ਤਿੰਨ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਬੈਠਕ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਆਲਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ

ਬੀਜਿੰਗ, 16 ਨਵੰਬਰ: ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਤਿਕੋਣੀ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਚੀਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੂਤਿਨ ਵਿਚਾਲੇ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਸਿਖਰ ਬੈਠਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਮੁਲਾਕਾਤ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ (APEC) ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।

ਚੀਨੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਇਸ ਤਿਕੋਣੀ ਬੈਠਕ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕਰਨਗੇ। ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਇਸ ਸਾਂਝੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਮੌਕਾ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਤਿੰਨੇ ਆਗੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣਗੇ।

ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ 18 ਅਤੇ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਏਪੇਕ ਆਰਥਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ 33ਵੀਂ ਬੈਠਕ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ 21 ਮੈਂਬਰ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੁਮਾਇੰਦੇ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਗੇ। ਸੰਮੇਲਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਖੇਤਰੀ ਆਰਥਿਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਟੌਤੀ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਬੈਠਕ ਦਾ ਅਹਿਮ ਮੁੱਦਾ

ਤਿੰਨਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਸਬੰਧੀ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲੋਂ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਲਡ ਟਰੰਪ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਉਣਗੇ।

ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੀ ਬੁਲਾਰਨ ਓਲੀਵੀਆ ਵੇਲਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ ਟਰੰਪ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪਸਾਰ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਬਾਰੇ ਸੰਭਾਵੀ ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਹਨ।

ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ-ਪੱਖੀ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਕਟੌਤੀ ਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਜਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਛੋਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੀਜਿੰਗ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਣੂ ਜ਼ਖ਼ੀਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਘਟਾਉਣ ਵੱਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ ਸੰਧੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਵਧੀ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ

ਇਹ ਬੈਠਕ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ‘ਨਿਊ ਸਟਾਰਟ’ (New START) ਸੰਧੀ ਦੀ ਮਿਆਦ ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਉੱਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੱਦਬੰਦੀ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੁਵੱਲਾ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਦ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੰਧੀ ਅਧੀਨ ਲਾਗੂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।

ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਸਮਝੌਤਿਆਂ ਅਤੇ ਆਲਮੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਚਰਚਾ

ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੀ ਫ਼ੌਜੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਏਆਈ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਨਿਯੰਤਰਣ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਚੀਨ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਹਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਇਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਇਰਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਤਿਕੋਣੀ ਬੈਠਕ ’ਚ ਚਰਚਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਜੰਗ ਇਸ ਤਿਕੋਣੀ ਬੈਠਕ ਦੇ ਮੁੱਖ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਮਾਸਕੋ ਵਿਚਾਲੇ ਵੱਖਰੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸ਼ਮੂਲੀਅਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਫਿਲਹਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਬੈਠਕ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰਤ ਸਾਂਝੇ ਏਜੰਡੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਲਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹੜੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅੰਤਿਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਬੈਠਕ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਸਕੇਗਾ।

ਚੀਨ ਦੇ ਸ਼ੇਨਜ਼ੇਨ ਵਿੱਚ 19 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉੱਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿਚਾਲੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾਲ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਲਮੀ ਮੁੱਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਵੀਂ ਕੂਟਨੀਤਕ ਚਰਚਾ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।