ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਅੰਗੂਠੀ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਕਹਾਣੀ, ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਜਾਇਬਘਰ ’ਚ ਹੋਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧੀ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕੁਨ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਗੂਠੀ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਹੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਇਸ ਅੰਗੂਠੀ ਬਾਰੇ ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਹੀਂ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਅੰਗੂਠੀ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਹੇਠ ਰਹੀ। ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਕੈਥਰੀਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦੀ ਹੋਈ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਨੋਰਫੋਕ ਸਥਿਤ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੋਂ ਬਰਤਾਨਵੀ ਸਾਮਰਾਜ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਫੀਆ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਹਕੂਮਤ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ।
ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਗੂਠੀ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਨੋਰਫੋਕ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਥੈਟਫੋਰਡ ਸਥਿਤ ਐਂਸ਼ੀਐਂਟ ਹਾਊਸ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇਸ ਅੰਗੂਠੀ ਵਿੱਚ ਹੀਰੇ, ਮਾਣਕ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਜੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੁੰਦਰ ਮੀਨਾਕਾਰੀ ਇਸ ਦੀ ਕਲਾਤਮਕ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਅੰਗੂਠੀ ਦਾ ਸਬੰਧ ਵਿਲਫ੍ਰੈਡ ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਸਪੈਰੋ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਅਤੇ ਕੈਥਰੀਨ ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਲਫ੍ਰੈਡ ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਵਿਲਫ੍ਰੈਡ ਮਾਲੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਲਿਲੀ ਘਰੇਲੂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਸਪੈਰੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਅਨਮੋਲ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਲਫ੍ਰੈਡ ਅਤੇ ਲਿਲੀ ਦੀ ਪੋਤੀ ਕੇ, ਜੋ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਰਸਿੰਗ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਨੇ ਇਸ ਅੰਗੂਠੀ ਨੂੰ ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਸਾਲ 2023 ਵਿੱਚ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਟਰੀ ਗਰਾਂਟ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਦਕਾ ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਅਜਾਇਬਘਰ ਦੇ ਕਿਊਰੇਟਰ ਓਲੀਵਰ ਬੋਨ ਨੇ ‘ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੋਨੇ ਦੀ ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਹੀਰਿਆਂ, ਮਾਣਕਾਂ ਅਤੇ ਨੀਲਮ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਗਹਿਣਾ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਜੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ, ਜੋ ਸਪੈਰੋ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਕੀਮਤੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖਿਆ।
ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸੋਫੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਸ਼ਾਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨਵੀ ਰਾਜਘਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਰੱਖਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।
ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸੋਫੀਆ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਅੰਗੂਠੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪੱਖ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਗੂਠੀ ਅੱਜ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸ਼ਾਹੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਲਈ ਲੜਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਦਲੇਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
