ਸਿਰਸਾ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੋਇਆ ਦੂਸ਼ਿਤ, ਅਗਸਤ ’ਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦਾ ਪੱਧਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ’ਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ, ਅਗਸਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ’ਚ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਰੋਕਥਾਮ ਬੋਰਡ (PPCB) ਵੱਲੋਂ ਅਗਸਤ 2026 ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅੰਦਰ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਤੈਅ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਮਿਲੀ ਹੈ।

‘ਸਰਫੇਸ ਵਾਟਰ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਰਿਪੋਰਟ ਅਗਸਤ 2026’ ਮੁਤਾਬਕ 11 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਘਨੌਲੀ ਨੇੜੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਟੋਟਲ ਕੌਲੀਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 1,30,000 MPN/100 ml ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਫੀਕਲ ਕੌਲੀਫ਼ਾਰਮ ਦਾ ਪੱਧਰ 23,000 MPN/100 ml ਰਿਹਾ।

ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਹਨ। ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ ਦੱਸੀ ਗਈ 300 MPN ਅਤੇ ਨਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਲਈ 500 MPN ਦੀ ਸੀਮਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਵਿੱਚ ਕੌਲੀਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਕਈ ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਈ ਗਈ।

ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਬਾਇਓਕੈਮੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਡਿਮਾਂਡ (BOD) ਵੀ 5.4 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਸੀਮਾ 3 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਘਨੌਲੀ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ‘ਕਲਾਸ D’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਲੁਧਿਆਣਾ ਸਥਿਤ ਜ਼ੋਨਲ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡਿਸਾਲਵਡ ਆਕਸੀਜਨ 6.5 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ, ਕੈਮੀਕਲ ਆਕਸੀਜਨ ਡਿਮਾਂਡ (COD) 36 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਅਤੇ ਟਰਬਿਡਿਟੀ 182 NTU ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੌਲੀਫ਼ਾਰਮ ਦੀ ਮਾਤਰਾ 60,000 MPN ਤੱਕ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਬੱਡੀ-ਬੜੋਟੀਵਾਲਾ-ਨਾਗਾੜ੍ਹ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ 2,200 ਉਦਯੋਗਿਕ ਇਕਾਈਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਇਕਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਟ੍ਰੀਟਮੈਂਟ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਰਸਾਇਣ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਤਲੁਜ ਲਈ ਵੀ ਵਧਿਆ ਖ਼ਤਰਾ

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਰੋਪੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਨਦੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਰਸਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪੂਰੇ ਜਲ-ਤੰਤਰ ’ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।

ਕੌਮੀ ਹਰਿਤ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨਲ (NGT) ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸਤਲੁਜ ’ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਤਾਜ਼ਾ ਸੈਂਪਲਿੰਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲੇ ਤੱਕ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਸੁਧਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।